اسد الله معطوفى
1017
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
ساورين ، استراباد رستاق ، سدن رستاق ، انزان ، دهات ملك ، كتول و فندرسك . . . قسمت شاهكوه خود به چند قسمت مىشود : بالا شاهكوه ، پائين شاهكوه ، ساور عليا ، ساور سفلى ، تاشبالا ، تاشپائين ، همگى جزء عمل شاهكوه و كلانتر از طرف ايالت فرستاده مىشود . شاهكوه ييلاق استرآباد است . و هوايش نهايت سرد ، چشمهسارهاى فراوان دارد و دامنهء شاهكوه و نواحى آن به ييلاقيت معروف و سرچشمهء آب رود نكا از دامنه كوههاى شاهكوه جارى در حوالى نوذرآباد از سمت جنوب وارد بحر خزر مىشود و همه قسم شكار از قبيل آرقالى ، خوك ، گاو كوهى ، بز ، آهو ، كبك ، تيهو و بعضى حيوانات درنده هم در جنگلها يافت مىشود . تمول اهالى شاهكوه گوسفند است . روغن و پنير شاهكوه تعريفى است . گليم را خوب مىبافند و يخ از شاهكوه و زيارت كه از ييلاق است به استراباد مىآورند ، و زراعت آنجا بواسطهء سردى هوا دير بدست مىآيد ، لهجهء آنها تقريبا شبيه به تلفظ شاهرود و بسطامى است ، و دادوستد آنها روغن و پشم مىباشد » . 63 شاهكوه از گذشته دور بخاطر موقعيت ممتاز ييلاقى و نيز شكار فراوان ، مورد توجه خانهاى روستاها ، اشرافيت شهر استراباد و عمال و كارگزاران اين ايالت بود و معمولا مباشران آن هم مورد توجه اشراف حاكم استراباد قرار مىگرفتند . در اين باب در سال 1225 ه بفرمان فتحعلى شاه ، شاهزاده محمد قلى ميرزا ملكآرا ( پسر فتحعلى شاه ) كه حاكم استراباد بود ولى فرزندش بديع الزمان ميرزا را بجاى خويش گماشته بود ، از وى خواست : « بنا به خواسته عمده السادات آقا محمد محسن شيخ الاسلام استراباد ، مقرر گردانيده مباشران شاهكوه سفلى كربلائى احمد و فرزندانش را از جميع الجهات معاف بدارند » . 64 در شاهكوه طوايف زيادى مىزيستند كه مجموعه آنها را مردم ايالت استراباد كمشى ميناميدند . خود كلمه كومش يا كمش در حقيقت به مردم منطقه متمدن محدودهء دامغان تاريخى ( هكاتم پليس ) اطلاق ميگرديد . بعدها مردم استراباد اين كلمه را به همه كسانى كه از اين ناحيه كوهستانى به شهرها و روستاهاى منطقه كوهپايهاى استراباد مىآمدند اطلاق نمودند . در مفهوم محاورهاى آن هم به غلط كمشى به آدمهاى كوهى كودن نيز اطلاق مىگرديد . در يكى از اسناد تاريخى منطقه كه استشهادنامچهاى مربوط به دوره ناصر الدين شاه قاجار و متعلق به قريه چوپلانى است ، از كمشىخل ( خيل و طايفه كمشى ) ساكن در اين روستا نام برده شده است » . 65